Een Windows-key voor 15 euro. Office voor minder dan 30. Klinkt te mooi om legaal te zijn? Het zit zo: het kan volkomen legaal zijn. Maar het kan ook een dure mislukking worden. Het verschil zit niet in de prijs, maar in de zogenaamde rechtenketen.
Het Europees Hof van Justitie en het Duitse Bundesgerichtshof hebben in meerdere uitspraken duidelijk gemaakt: de doorverkoop van tweedehands software is toegestaan. Punt. Maar die toestemming is gebonden aan voorwaarden die veel handelaren simpelweg negeren. En juist hier scheidt zich het kaf van het koren.
Wat het EuHJ in 2012 daadwerkelijk besliste
Ik lees steeds weer dat „tweedehands software nu legaal is”. Dat klopt zo niet helemaal. Het EuHJ heeft in de zaak Oracle tegen UsedSoft (C-128/11) beslist dat het uitputtingsbeginsel ook voor downloads geldt. Dat betekent: als Microsoft een licentie eenmaal in de EU heeft verkocht, mag die licentie worden doorverkocht.
Maar hier komt het deel dat velen over het hoofd zien: de doorverkoper moet zijn eigen kopie onbruikbaar maken. Hij moet kunnen aantonen waar de licentie vandaan komt. En hij moet kunnen bewijzen dat ze oorspronkelijk met toestemming van de rechthebbende in de EU is verkocht.
Een key uit China of Rusland? Niet uitgeput. Een key uit een volumelicentiecontract van een bedrijf dat failliet is gegaan? Juridisch ingewikkeld. Een key die op eBay zonder documentatie wordt verpatst? Roulette.
Waarom Microsoft-clausules u niet inperken
Kent u die teksten in de licentievoorwaarden? „Deze software mag niet worden doorverkocht” of „Alleen geldig voor de eerste gebruiker”? In Duitsland zijn dergelijke clausules grotendeels zonder effect.
Het BGH heeft dat al in het jaar 2000 (I ZR 244/97) duidelijk gemaakt. Microsoft had geprobeerd de losse verkoop van OEM-software te verhinderen. Het hof zei in essentie: het verspreidingsrecht is uitgeput. Wat Microsoft met de OEM-partner contractueel heeft afgesproken, gaat de eindklant niet aan.
Het is net als bij de aankoop van een auto. De fabrikant kan niet verbieden dat u uw tweedehands auto verkoopt, alleen omdat in een of ander dealercontract staat dat dat niet gewenst is. Dat is relevant tussen fabrikant en dealer, niet tussen u en de volgende koper.
Het onzichtbare verschil: Retail, OEM, Volume
Technisch werkt een key in eerste instantie onafhankelijk van waar hij vandaan komt. U voert hem in, Windows of Office activeert zich, klaar. Maar achter de schermen bestaan er drie volledig verschillende licentietypes.
Retail-keys koopt u als particulier in de winkel of online. U kunt ze overdragen naar een nieuwe pc. Ze zijn flexibel.
OEM-keys zijn gebonden aan hardware. Dell, HP of Lenovo installeren ze af fabriek. Sinds Windows 8 zit deze key zelfs rechtstreeks in de firmware van het moederbord. De juridische status bij doorverkoop is in Duitsland uitgeklaard: ook OEM mag worden ontbundeld.
Volume-keys (MAK of KMS) zijn bedoeld voor bedrijven. Eén key voor 100 of 1000 installaties. En juist hier zit het probleem bij de meeste goedkope aanbiedingen.
De waarheid over 5-euro-keys
Ik zeg het niet graag zo direct, maar: een Windows-key voor 5 euro is met 99 procent zekerheid een volume-key die illegaal wordt doorverkocht.
De truc werkt zo: een handelaar koopt zich toegang tot een MAK-key (Multiple Activation Key) die oorspronkelijk voor een bedrijf werd uitgegeven. Deze key heeft een activeringslimiet, laten we zeggen 500 activeringen. De handelaar verkoopt dezelfde key aan 2000 mensen. De eerste 500 kopers hebben geluk, de key werkt. Dan is de limiet bereikt, Microsoft blokkeert de key, en alle verdere kopers vissen achter het net.
Ik heb zelf al foutmeldingen zoals 0xC004C008 („Activeringslimiet bereikt”) gezien. Dan zit u daar met uw goedkope key en kunt er niets mee. De handelaar? Allang verdwenen of reageert niet meer.
Hoe u een betrouwbare key herkent
De rechtenketen is de sleutel. Letterlijk. Een betrouwbare handelaar kan u documenteren waar de licentie vandaan komt. Hij kan aantonen dat de vorige eigenaar de software heeft gewist. Hij verkoopt u geen volumelicentie als particulier, maar echte retail- of ontbundelde OEM-licenties.
Mijn ervaring laat zien: de prijs alleen zegt weinig. Een key voor 30 euro kan zuiver zijn, een voor 50 euro kan rommel zijn. Doorslaggevend is de transparantie van de handelaar.
Vraag na:
- Waar komt de licentie oorspronkelijk vandaan?
- Is er een vernietigingsverklaring van de vorige eigenaar?
- Gaat het om een enkele licentie of een volume-key?
- Zijn er bewijzen van de eerste verkoop in de EU?
Als u op deze vragen alleen ontwijkende antwoorden krijgt, weet u genoeg.
Wat de uitspraken werkelijk voor u betekenen
Veel mensen denken: zolang de key werkt, zit ik veilig. Dat is fout. Een geslaagde activering bewijst precies helemaal niets over de rechtmatigheid van uw licentie.
Het BGH heeft meermaals benadrukt (onder andere in de UsedSoft-II- en III-beslissingen) dat de bewijslast bij de koper ligt. Als u software gebruikt en geen sluitende rechtenketen kunt aantonen, pleegt u strikt genomen een auteursrechtinbreuk. Ook als uw Windows elke ochtend braaf „geactiveerd” weergeeft.
Voor particulieren is het risico overzichtelijk. Microsoft klopt niet bij u aan de deur. Maar voor bedrijven? Daar ligt de zaak anders.
De audit-nachtmerrie voor bedrijven
Stel u voor, u leidt de IT van een middelgrote onderneming. Jullie hebben 50 Windows-licenties bij een goedkope online handelaar gekocht. Bespaart 3000 euro. Alles loopt.
Dan komt de Microsoft-audit. De controleur ontdekt dat jullie keys bij een MAK horen die oorspronkelijk aan een universiteit in Polen was toegewezen. Geen documentatie, geen rechtenketen, geen vernietigingsverklaring.
Gevolg: 50 pc's gelden als ongelicentieerd. Nalicentiering tegen volle prijs. Plus 25 procent boeteopslag. Plus kosten voor de auditbegeleiding. Van 3000 euro besparing worden al snel 15.000 euro meerkosten.
Dat verraste me toen ik voor het eerst van zulke gevallen hoorde. Maar het gebeurt regelmatig.
Zo controleert u zelf wat u hebt
Windows heeft een ingebouwd hulpmiddel genaamd slmgr.vbs. Open de opdrachtprompt als administrator en typ:
slmgr /dli
Dat toont u het licentiekanaal. Wat u wilt zien: „RETAIL channel” of „OEM_DM channel”. Wat u niet wilt zien: „VOLUME_KMSCLIENT” of „VOLUME_MAK”.
Als bij u „VOLUME” staat en u geen bedrijf met een volumelicentiecontract bent, hebt u een probleem. Niet vandaag, misschien niet morgen, maar ooit.
De grijze markt is grijzer dan u denkt
Ik ben geen moraalridder. Ik begrijp dat niemand 150 euro voor Windows wil betalen als er alternatieven zijn. Maar het verschil tussen „goedkoop” en „dubieus” is reîl.
Een betrouwbare handelaar voor tweedehands software verdient zijn geld met volume en service, niet met dubieuze massa-keys. Hij kan u uitleggen waar zijn licenties vandaan komen. Hij geeft u de zekerheid dat u in geval van twijfel niet met lege handen staat.
Een 5-euro-key van een anonieme verkoper geeft u niets behalve een tijdelijk activeringsscherm en een risico dat u niet ziet.
Waar het uiteindelijk op aankomt
De rechtssituatie is duidelijk: tweedehands software mag in Duitsland worden verkocht. Het EuHJ en het BGH hebben dat meermaals bevestigd. Maar niet elke key die „tweedehands” wordt genoemd, is ook legaal.
Het verschil zit in de documentatie, de herkomst en de transparantie. Een handelaar die deze vragen niet kan of wil beantwoorden, verkoopt u geen zekerheid. Hij verkoopt u een gokspel.
En eerlijk gezegd: bij het onderwerp softwarelicenties is gokken een slecht idee. Niet omdat Microsoft u aanklaagt. Maar omdat u ooit met een niet-werkende activering staat en niemand zich nog verantwoordelijk wil voelen.
Die paar euro verschil tussen een betrouwbare aanbieder en de goedkoopste key op de markt? Dat is uw verzekering. Niet tegen Microsoft. Maar tegen handelaren die verdwijnen zodra uw key de geest geeft.
